گهاٽاڻ جو ڪوڊ ڏسو

{{Short description|Mass per unit volume}}
{{About|mass density}}
{{Infobox physical quantity
| bgcolour = 
| name = ڪثافت<br>Density
| image = Density column.JPG
| image_size = 100px
| caption = A [[test tube]] holding four [[Miscibility|non-miscible]] colored liquids with different densities
| unit = kg/m<sup>3</sup>
| symbols = ''[[Rho|ρ]]'', ''D''
| dimension = wikidata
| extensive = No
| intensive = Yes
| conserved = No
| derivations = <math> \rho = \frac{m}{V}</math>
}}
'''ڪثافت''' (Density) يا حجم جي ڪميتي ڪثافت يا مخصوص ڪثافت، هڪ مادي جي ڪميت في اڪائي [[حجم]] جي مقدار آهي. علامت، ρ (هيٺيون صورت ۾ يوناني اکر rho) اڪثر ڪري ڪثافت لاءِ استعمال ٿئي ٿي، جيتوڻيڪ لاطيني اکر، D  پڻ استعمال ڪري سگھجي ٿو. رياضياتي طور تي، ڪثافت جي وضاحت، ڪميت جي مقدار کي حجم سان ورهايل؛<ref>{{cite web|url=http://www.grc.nasa.gov/WWW/BGH/fluden.html|title=Gas Density|website=[[Glenn Research Center]]|publisher=[[National Aeronautic and Space Administration]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130414132531/http://www.grc.nasa.gov/WWW/BGH/fluden.html|archive-date=April 14, 2013|access-date=April 9, 2013|url-status=dead|df=mdy-all}}</ref><math display="block"> \rho = \frac{m}{V},</math>سان ڪيو ويندو آهي. جتي ρ ڪثافت، m [[ڪميت (فزڪس)|ڪميت]] ۽ V [[حجم]] آهي. ڪجهه حالتن ۾ (مثال طور، آمريڪا جي تيل ۽ گئس جي صنعت ۾)، ڪثافت کي واضح طور تي ان جي وزن في اڪائي حجم جي مقدار جي طور تي بيان ڪيو ويو آهي،<ref>{{cite web|url=http://oilgasglossary.com/density.html|title=Density definition|publisher=Oil Gas Glossary|archive-url=https://web.archive.org/web/20100805010226/http://oilgasglossary.com/density.html|archive-date=August 5, 2010|access-date=September 14, 2010|url-status=dead}}</ref> جيتوڻيڪ اهو سائنسي طور تي غلط آهي؛ هن مقدار کي صحيح طور تي مخصوص وزن سڏيو ويندو کپي.

هڪ خالص مادي لاءِ ڪثافت ان جي ڪميت جي ارتڪاز (Mass Concentration) جي برابر عددي قدر هوندي آهي. مختلف مواد ۾ عام طور تي مختلف ڪثافت هونديون آهن ۽ ڪثافت شايد اڇال، پاڪائي ۽ پيڪنگ سان لاڳاپيل هجي. اوسميم (Osmium) [[گرمي پد (فزڪس)|گرمي پد]] ۽ [[دٻاءُ (فزڪس)|دٻاء]] جي معياري حالتن ۾ سڀ کان وڌيڪ ڪثيف ڄاڻايل عنصر آهي. 

اڪائين جي مختلف نظامن ۾ ڪثافت جي مقابلي کي آسان ڪرڻ لاءِ، ڪڏهن ڪڏهن ان کي بغير طول و عرض جي مقدار "نسبتي ڪثافت" يا "مخصوص ڪشش ثقل" سان تبديل ڪيو ويندو آهي، يعني مواد جي ڪثافت جو تناسب هڪ معياري مواد، عام طور تي پاڻي، جي ڪثافت سان نسبت. اهڙيءَ طرح پاڻيءَ جي نسبت هڪ شي جي گهٽ نسبتي ڪثافت جو مطلب آهي ته اها شي پاڻيءَ مٿان تري سگهجي ٿي. 

مواد جي کثافت گرمي پد ۽ دٻاء سان مختلف ٿي ويندي آهي. هي تغير عام طور تي جامد (Solids) ۽ [[مايع|مائع]] لاءِ ننڍو هوندو آهي پر گئسن لاءِ تمام گهڻو هوندو آهي. ڪنهن به شئي تي [[دٻاءُ (فزڪس)|دٻاءُ]] وڌڻ سان ان جو [[حجم]] گهٽجي ٿو ۽ ان ڪري ان جي ڪثافت وڌي ٿي. ڪنهن به شيءِ جي [[گرمي پد (فزڪس)|گرمي پد]] کي وڌائڻ سان (ڪجهه استثنا سان) ان جو حجم وڌ ٿي ويندو آهي جيڪا ڪثافت کي گھٽائي ٿو. اڪثر مواد ۾، ڪنهن رطوبت جي تري کي گرم ڪرڻ جي نتيجي ۾ گرميءَ جي تري کان مٿي تائين منتقلي ٿيندي آهي، جنهن جي ڪري گرم ٿيل رطوبت جي ڪثافت ۾ گهٽتائي ايندي آهي، جنهن جي ڪري گرمي ٿلهي غير گرم مواد جي نسبت سان اڀرندي آهي. 

ڪنهن به مادي جي کثافت جو بالعڪس لاڳاپو ڪڏهن ڪڏهن ان جو مخصوص حجم، هڪ اصطلاح جيڪي ڪڏهن ڪڏهن [[ٿرموڊائنامڪس]] ۾ استعمال ٿيندي آهي، سڏيو ويندو آهي. ڪثافت هڪ عمدي خاصيت (Intensive Property) آهي، ڇو ته مادي جي مقدار کي وڌائڻ سان ان جي ڪثافت نه وڌندي آهي، بلڪ ان جي [[ڪميت (فزڪس)|ڪميت]] وڌندي آهي. 

ٻيون تصوراتي لحاظ کان نسبتي مقدارن يا نسبتن ۾ مخصوص ڪثافت، نسبتي ڪثافت (مخصوص ڪشش ثقل) ۽ مخصوص وزن شامل آهن.

==خارجي لنڪس==
* [https://www.youtube.com/watch?v=eY-44iPSWIU Video: Density Experiment with Oil and Alcohol]
* [https://www.youtube.com/watch?v=96NFH2Z7GSA Video: Density Experiment with Whiskey and Water]
* [http://glassproperties.com/density/room-temperature/ Glass Density Calculation – Calculation of the density of glass at room temperature and of glass melts at 1000 – 1400°C]
* [https://web.archive.org/web/20080505011613/http://www.science.co.il/PTelements.asp?s=Density List of Elements of the Periodic Table – Sorted by Density]
* [http://ddbonline.ddbst.de/DIPPR105DensityCalculation/DIPPR105CalculationCGI.exe Calculation of saturated liquid densities for some components]
* [http://www.denichsoiltest.com/field/field-density-test.html Field density test] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101215142647/http://www.denichsoiltest.com/field/field-density-test.html |date=December 15, 2010 }}
* [http://www.engineeringtoolbox.com/water-density-specific-weight-d_595.html Water – Density and specific weight]
* [http://www.sengpielaudio.com/ConvDensi.htm Temperature dependence of the density of water – Conversions of density units]
* [http://www.adamequipment.com/education/Documents/EdExp1.pdf A delicious density experiment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150718024352/http://www.adamequipment.com/education/Documents/EdExp1.pdf |date=July 18, 2015 }}
* [http://linkingweatherandclimate.com/ocean/waterdensitycalc.php Water density calculator] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713211655/http://www.linkingweatherandclimate.com/ocean/waterdensitycalc.php |date=July 13, 2011 }} Water density for a given salinity and temperature.
* [http://www.enggcyclopedia.com/welcome-to-enggcyclopedia/calculators/liquid-density Liquid density calculator]{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Select a liquid from the list and calculate density as a function of temperature.
* [http://www.enggcyclopedia.com/welcome-to-enggcyclopedia/thermodynamics/gas-density Gas density calculator]{{Dead link|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Calculate density of a gas for as a function of temperature and pressure.
* [http://www.jaredzone.info/2010/09/densities.html Densities of various materials.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230627080017/http://www.jaredzone.info/2010/09/densities.html |date=2023-06-27 }}
* [http://amrita.olabs.co.in/?sub=1&brch=1&sim=2&cnt=9 Determination of Density of Solid], instructions for performing classroom experiment.
* {{cite journal |vauthors= Lam EJ, Alvarez MN, Galvez ME, Alvarez EB |title=A model for calculating the density of aqueous multicomponent electrolyte solutions |journal=Journal of the Chilean Chemical Society |volume=53 |issue=1 |pages=1393–8 |date=2008 |doi=10.4067/S0717-97072008000100015 |url=|doi-access=free }}
* {{cite journal |vauthors=Radović IR, Kijevčanin ML, Tasić AŽ, Djordjević BD, Šerbanović SP |title=Derived thermodynamic properties of alcohol+ cyclohexylamine mixtures |journal=Journal of the Serbian Chemical Society |volume=75 |issue=2 |pages=283–293 |date=2010 |doi=10.2298/JSC1002283R |url= |citeseerx=10.1.1.424.3486}}
{{Authority control}}

[[Category:Mass density|*]]

==حوالا==
{{حوالا}}
[[زمرو:طبيعيات]]
[[زمرو:ڪيميائي خاصيتون]]